महाभारते व्यासः धर्मम् शाश्वतम् अकथयत्-अतः जनैः लोभेन भयेन वा धर्मः न परित्याज्यः। महाभारतं वस्तुतः कौरवपाण्डवयोः युद्धस्य वर्णनमेव चित्रयति। प्रत्येकं वीरस्य वीरगाथा अत्र कथारूपेण वर्णिता। भगवतः श्रीकृष्णस्य सारथित्वे अर्जुनः एकाकी एव अनेकान् जयति। युद्धे पात्रयोः संवाद: यदा-कदा एकम् उपाख्यानं भवति। अस्य अंश: गीतानाम्ना अस्मिन् विश्वे प्रतिष्ठितः। दैव्यः आसुर्यः सम्पदः अपि सम्यक् कथिताः अत्र। महाभारतस्य सर्वाधिकं प्रमुखं पात्रं भीष्मः अपि वर्तते।
(क) ‘श्रीकृष्णस्य’ इति विशेष्यपदस्य विशेषणम् किम् ?
‘
(ख)
महाभारतस्य प्रणेता कः?
(ग)
महाभारतस्य कः अंशः अस्मिन् विश्व प्रतिष्ठितः?
(घ) महाभारत कयोः युद्धस्य वर्णनमेव चित्रयति?
(ङ) कः एकाकी एव अनेकान् जयति?
2.मञ्जूषातः उचितं पंद चित्वा अधोदत्तेषु पत्रेषु, रिक्तस्थानपूर्ति कुरुत- 10x1=10
मित्रं प्रति नववर्षस्य शुभकामनाःl
ए-गोविंदपुरी
नव दिल्ली
दिनाङ्क : X.X.2017
प्रिय मित्र अर्णव,
……………………. नमस्तेl
अत्र सर्वविधं ……………………. । तत्रापि अस्तु।
अग्रिमे सप्ताहे ……………………. शुभारम्भः भविष्यति। एतस्मिन् ……………………. तुभ्यम् शुभकामनाः प्रेषयामि। गृहे सर्वेभ्यः मम नववर्षस्य ……………………. ददातु। ……………………. मंगलमयं भवतु।
अग्रजेभ्यः सादरं प्रणामाः, ……………………. स्नेहराशिः।
भवदीयम् …………………….
राकेशः
| नववर्षस्य, अनुजेभ्यः नववर्षम्, अभिन्नमित्रम्; कुशलम्, सस्नेहम्, अवसरे, हार्दिक-शुभाशंसाः |
3.अधोदत्तं प्रत्येकं चित्रम् आधृत्य संस्कृतेन पञ्चवाक्यानि लिखत-सहायतार्थं मञ्जूषायां पदानि दत्तानिl 2x5=10
| मञ्जूषा- ग्रामस्य, कुटीरः, कुम्भकारः, घटम्, महिला, घटाः रचयति, भूषयति, बालिका, क्रीडति, वृक्षाः, खट्वा, चित्रे। |
1. ………………………………………………………………………………
2. ……………………………………………………………………………..
3. ……………………………………………………………………………..
4. ……………………………………………………………………………..
5. ……………………………………………………………………………..
4.स्थूलपदान्यधिकृत्य प्रश्ननिर्माण कुरुत – 1x5=5
(क) स्वादूनि भक्ष्यकवलानि ते दास्यमि।
(ख) चटक: स्वकर्मणि व्यग्रः आसीत्।
(ग) कुक्कुरः मानुषाणां मित्रम् अस्ति।
(घ) सः महती वैदुषीं लब्धवान्।
(ङ) रक्षानियोगकरणात् मया न भ्रष्टव्यम् इति।
5.अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत – 3x5=15
(क) भटः कस्य ग्रहणम् अकरोत्?
(ख ) स्वतुला याचमान जीर्णधनं श्रेष्ठी कि अकथयत्?
(ग) तपोदत्तः पुरुषस्य कां चेष्टा दृष्ट्वा अहसत्?
(घ) प्रकृतेः प्रमुखतत्त्वानि कानि सन्ति?
(ङ) आरुणे: मतानसारं मनः कीदशं भवति?
6.रावणस्य जटायोश्च विशेषणानि सम्मिलितरूपेण लिखितानि तानि पृथक-पृथक् कृत्वा लिखित – 4x1=4
(युवा, सशरः, वृद्धः, हताश्वः, महाबलः, पतगसत्तमः, भग्नधन्वा,महागृध्रः, खगाधिपः, क्रोधमूछितः, पतगेश्वरः, सरथः, कवची, शरी)
7.संयोगम् कुरुत- 1x5=5
(क) गन्तुम् + इच्छन् =
(ख) स्वरपुरम् + आगत्य =
(ग) शाश्वतम् + अस्ति =
(घ) स्वपुत्रम् + उवाच =
(ङ) गम्यताम् + अनेन =
प्रश्न 8.
उदाहरणमनुसृत्य अधोलिखित विग्रहपदानाम् समस्तपदानि लिखत – 1x5=5
विग्रहपदानि – समस्तपदानि
यथा – संकल्पस्य सातत्येन – संकल्पसातत्येन
(क) अक्षराणां ज्ञानम् – ………………….
(ख) सिकतायाः सेतुः – ……………
(ग) पितुः चरणैः – ……………….
(घ) गुरोः गृहम् – ……………..
(ङ) विद्यायाः अभ्यासः – …………….
9.उपसर्गान् पृथक्कृत्वा लिखत –1/2x8=4
- प्रभवति ………………….
- उपलभ्यते …………………
- निवसन्ति …………………
- समुपहरन्ति …………………
- वित्तरन्ति …………………
- प्रयच्छन्ति …………………
- उपगता …………………
- प्रतिभाति …………………
- .अधोलिखितेषु प्रकृतिं प्रत्ययं संयोज्य लिखत।1/2x8=4
- 1. दृश् + क्त्वा = …………………
2. क्षिप् + क्त्वा = …………………
3. आ + गम् +शतृ = …………………
4. सम् + पठ् + ल्यप् = …………………
5. चि + तुमुन् = …………………
6. युध् + तुमुन् = …………………
7. गम् +क्त = …………………
8. त्यज् + क्त्वा = …………………
11.अधोलिखितान् स्थूलपदानां उचितां विभक्तिं चित्वा लिखत। 1x5=5
वानरः वृक्षात् पतति।
(क) तृतीया
(ख) पंचमी
(ग) षष्ठी
(घ) प्रथमा
हे लते ! इह आगच्छत्।
(क) सम्बोधन
(ख) प्रथमा
(ग) तृतीया
(घ) चतुर्थी
त्वं केषाम् महापुरूषाणां नामनि जानासि?
(क) पंचमी
(ख) तृतीया
(ग) द्वितीया
(घ) षष्ठी
शीलं नरस्य परं भूषणम्।
(क) तृतीया
(ख) षष्ठी
(ग) पंचमी
(घ) प्रथमा
यः परेभ्यः सर्वमर्पयति तस्मै तरवे नमः।
(क) चतुर्थी
(ख) द्वितीया
(ग) प्रथमा
(घ) षष्ठी
12.अधःप्रदत्तेषु धातुरूपेषु उचितैः धातुरूपैः रिक्तस्थानानि पूरयत। 1x3=3
स: नायकः ……………… (अस्-लङ्)
(क) अस्ति
(ख) आसीत्
(ग) भविष्यति
(घ) अस्तु
त्वम् का …………. (अस्-लट्)
(क) असि
(ख) स्मः
(ग) स्थ
(घ) अस्ति
भारतम् प्रगतिम् ………….. (कृ-लोट्)
(क) करोतु
(ख) करिष्यतः
(ग) करिष्यति
(घ) करिष्यथ:
टिप्पणियाँ